Kinh tế - Chính tri
Trung Quốc: Chia rẽ chính trị gia tăng – Phần đầu
04/12/2013 11:07:47 SA
“Giấc mộng Trung Hoa” liệu có thành hiện thực?
 
Khi chỉ còn vài tuần lễ nữa là diễn ra Hội nghị trung ương 3 (khóa 18) Đảng Cộng sản Trung Quốc, nhiều câu hỏi được đặt ra về động lực cho chính sách đối nội của Trung Quốc, độ gắn kết trong chính phủ, triển vọng cải cách trong bối cảnh sau Đại hội 18, thống nhất chính trị ở cấp lãnh đạo cao nhất dường như không vững chắc. Trước tình hình khó khăn đó, một số nhà quan sát dự báo Hội nghị trung ương lần này sẽ gây “thất vọng”, nền kinh tế sẽ chững lại do bị cản trở bởi các cuộc cải cách chính trị vốn rất cần thiết choc ông cuộc hiện đại hóa Trung Quốc.
 
 
Ai cũng biết Thủ tướng Lý Khắc Cường quyết tâm đi theo con đường cải cách nền công nghiệp, bộ máy hành chính về hệ thống tài chính, với một số hệ quả có thể gây tác động về phương diện chính trị làm suy yếu quyền lực của các ngân hàng và các tổ hợp kinh tế Nhà nước lớn. Cùng lúc đó, Ban Tuyên truyền của Đảng được Chủ tịch Tập Cận Bình hỗ trợ, lại phát đi tín hiệu trái ngược: kiểm soát Internet chặt chẽ hơn, quấy nhiễu số tri thức có tư tưởng phản kháng, kiểm duyệt báo chí, khuynh hướng chính trị đi xuống, phản đối quyền ưu tiên được Hiến pháp bảo đảm và trở lại phong cách chính trị khiến người ta nhớ lại các chiến dịch tuyên truyền kiểu Maoít, như thể ban lãnh đạo Trung Quốc cảm thấy mình buộc phải trả giá cho trào lưu dân túy của Bạc Hy Lai. Về các vấn đề cho thấy trước hết Trung Quốc đang gặp khó khăn trên con đường cải cách, nhà Trung Quốc học Joseph Fewsmith, giáo sư quan hệ quốc tế tại trường Đại học Boston, mới đây đưa ra những phân tích rất hay được Hoover Instituion thuộc Trường Đại học Standord công bố trên mạng. Phương châm “giấc mộng Trung Hoa” được Tập Cận Bình đưa ra từ khi lên nắm quyền, đáng lẽ phải quy tụ được sức người và sức của, song ngược lại, gây chia rẽ khác thường liên quan đến những mối nghi ngại về tính hợp pháp chính trị của chính quyền, đồng thời bộc lộ rạn nứt ở cấp lãnh đạo cao nhất và cho thấy chế độ Bắc Kinh là không vững chắc. Các nhà quan sát bi quan nhất nhận thấy cả phái ủng hộ cải cách chính trị và phe kiên quyết bác bỏ cải cách đều củng cố lập trường của mình về vấn đề đó. Xơ cứng về tư tưởng không những không tạo cơ hội cho thỏa hiệp mà còn làm chậm lại cải cách kinh tế và xã hội và, tệ hơn thế, còn có thể gây ra chấn động chính trị. Giữa tháng 7/2013, một số người mang theo ảnh Mao Trạch Đông và Đặng Tiểu Bình bơi qua sông Dũng Giang ở tỉnh Triết Giang. Sự việc này diễn ra sau khi Truyền hình trung ương Trung Quốc phát đi trong hơn 40 phút hình ảnh chuyến bơi vượt sông Trường Giang của Mao Trạch Đông ngày 6/7/1946. Việc phát sóng lại sự kiện đó không phải không có ý nghĩa vì, theo ông Zhang Xuezhong, giáo sư luật tại trường Đại học Luật và Khoa học chính trị Thượng Hải, có thể chính quyền đang chuyển sang lập trường thiên tả.
 
Hiện nay, chiếc hố ngăn cách ngày càng sâu thêm giữa một bên là những người ủng hộ một Nhà nước pháp quyền dựa trên Hiến pháp được tất cả thừa nhận và đặt cao hơn Đảng, đồng thời bản thân Đảng cũng buộc phải khép mình vào khuôn khổ luật pháp, và bên kia là những người viện cớ “Trung Quốc có đặc điểm riêng” để bác bỏ “tư tưởng lập hiến”. Phái này cho rằng ở phương Tây, xã hội dân sự vừa là đối tác của chính phủ, vừa là yếu tố đối trọng với chính quyền, song ở Trung Quốc dường như bị thay thế bởi một “xã hội quần chúng” quy tụ chính phủ và quần chúng mà không hề có khả năng bị phá vỡ hay phản đối. Phái tả Mới – thịnh hành từ nhiều năm nay và bác bỏ mọi cuộc cải cách được Đặng Tiểu Bình khởi xướng và dẫn đến sự ra đời của “chủ nghĩa tư bản quan liêu” gây ra nhiều tác động kinh tế xấu và mất cân đối ghê gớm trong xã hội – lần đầu tiên từ năm 1989 thành công trong việc hỗ trợ tư tưởng của ông bằng sự tồn tại của một phái dân túy trong thời gian qua thể hiện ở hành động của Bạc Hy Lai tại Trùng Khánh. Hơn thế nữa, trào lưu tư tưởng của Phái tả Mới, theo nhà phân tích Fewsmith, cách đây không lâu vẫn không trụ vững được về phương diện tư tưởng, nay dần dần tự khẳng định mình như trào lưu bảo thủ hùng mạnh nhất có khả năng cản trở cải cách chính trị. Thế bế tắc chính trị đó thể hiện rõ hơn từ đầu năm 2013 qua một loạt các sự vụ. Đụng độ bắt đầu vào tháng 2/2013 khi bài xã luận đăng trên tuần báo “Sud Week-End” đề cập đến mối liên hệ giữa việc tôn trọng Hiến pháp và “giấc mộng Trung Hoa” trước đó đã được Ban tuyên truyền của Đảng viết lại và biến thành một bài ca tụng Đảng. Sau đó, các phóng viên của tạp chí trên gửi kiến nghị đến chính quyền tỉnh và bãi công. Ít lâu sau, để tỏ ra rộng lượng và cho thấy ý kiến về báo chí tự do là không được chấp nhận, tờ “Thời báo hoàn cầu” đang một bài viết và được truyền đi trên toàn lãnh thổ Trung Quốc, khẳng định rằng “người nào có ý thức ít nhất cũng sẽ hiểu rằng ở Trung Quốc không có chỗ cho tự do báo trí và truyền thông không được nuôi hy vọng hão huyền mình có thể sẽ là một khu vực chính trị đặc biệt”. Vụ việc trên chặn đứng niềm hy vọng có được sau khi Tổng bí thư mới ngày 30/12/2012, nhân dịp kỷ niệm 30 năm ngày ban hành Hiến pháp, tuyên bố sẽ “giải quyết công việc của đất nước phù hợp với Hiến pháp” và “bảo vệ quyền lực của Hiến pháp nghĩa là bảo vệ tính hợp pháp của nhân dân và Đảng”. Cuộc cãi lộn đó cũng đi ngược lại trào lưu điều chỉnh luật pháp theo chủ trương của Đảng sau thời kỳ hỗn loạn của Cách mạng Văn hóa. Ý muốn dựa vào luật pháp hơn là tư tưởng và thao túng quần chúng, được ghi trong Hiến pháp năm 1982, trong đó Phần mở đầu khẳng định rằng “công dân thuộc mọi sắc tộc, các cơ quan Nhà nước, quân đội, các chính đảng, doanh nghiệp phải tôn trọng Hiến pháp và bảo đảm thực hiện Hiến pháp, đồng thời coi Hiến pháp là nền tảng cho mọi hành động của mình”. Tính hợp pháp của luật pháp và Hiến pháp được Giang Trạch Dân khẳng định vào năm 1997, rồi được Hồ Cẩm Đào nhắc lại vào năm 2002. Cách đây hơn 10 năm, Hồ Cẩm Đào cũng khẳng định “không một tổ chức và cá nhân nào có quyền bỏ qua Hiến pháp”.
 
Nhưng trên thực tế, sự việc hoàn toàn không phải như vậy. Trong những năm gần đây, lý tưởng luật pháp và Hiến pháp luôn bị chèn ép bởi nỗi ám ảnh ổn định xã hội. Vốn là phiên bản mềm của các chiến dịch “đánh mạnh” được Đặng Tiểu Bình cho thực hiện vào năm 1990 và lấn át quyền cá nhân được phong trào bảo vệ pháp luật bảo vệ. Tất cả diễn ra trong bối cảnh ngân sách dành cho bộ máy cảnh sát gia tăng đều đặn, từ 135 tỷ nhân dân tệ (năm 2002) lên 769 tỷ (năm 2013), tương đương 93 tỷ euro. Các khuynh hướng đó khẳng định ý muốn – không bao giờ bị phủ nhận – bảo vệ Đảng trước mọi hành động quá đà có thể không kiểm soát được của các phong trào phản kháng xã hội, đôi khi là chính trị, trong khi nảy sinh cảm giác dễ bị đánh gục của bộ máy vốn lo ngại trước tâm trạng bất bình gia tăng trong nội bộ và các phong trào phản kháng liên tiếp phản đối sức mạnh của Nhà nước ở khắp nơi trên thế giới. Đỉnh điểm của mâu thuẫn giữa bảo vệ Nhà nước pháp quyền trong lời nói và hành động không theo hướng đó của Chính phủ Trung Quốc dường như diễn ra ngày 22/5/2013 khi bà Yang Xiaoqing, giáo sư luật tại trường Đại học Nhân dân, viết bài bác bỏ ý kiến của những người đánh đồng “giấc mộng Trung Hoa” với quyền tối thượng của hiến pháp. Theo vị giáo sư này, nỗi ám ảnh đặt luật pháp lên trên hết là “mẹo của phái theo tư tưởng tự do kiểu phương Tây để làm suy yếu chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc”. Bà nói thêm rằng hệ thống chính trị của Trung Quốc ưu tiên vai trò của người dân dưới sự lãnh đạo của Đảng và không thể chấp nhận một sô 1khái niệm của phương Tây không thích hợp với đặc tính của dân tộc. Thành công của bài viết này, mặc dù chỉ đăng trên một tờ báo có số phát hành thấp, được nhân lên qua các cuộc tranh luận trong nội bộ giữa số trí thức ủng hộ pháp luật và những người thuộc Phái tả Mới ca ngợi tư tưởng dân túy của Bạc Hy Lai ở Trùng Khánh, đồng thời trùm lên làn sóng dân tộc chủ nghĩa đôi khi có tính chống phương Tây của những người đi trước. Người ta còn nhớ ý kiến này từng được nêu lên trong cuốn sách được xuất bản năm 1996 với tên gọi “Trung Quốc có thể nói không. Lựa chọn chính trị và tư tưởng thời hậu Chiến tranh Lạnh”. Như vậy, lần đầu tiên kể từ khi xảy ra sự kiện Thiên An Môn, một trào lưu xuất hiện và trở thành vật cản đối với cải cách chính trị, đồng thời cùng tồn tại với trào lưu dân túy theo khuynh hướng bảo thủ lúc này phản đối các hành động quá đà của công cuộc hiện đại hóa theo bản năng, nhưng thường gây thất bại cho công cuộc hiện đại hóa theo bản năng, nhưng thường gây thất bại cho công cuộc hiện đại hóa về chính trị.
 
Tiếp theo bài viết của bà Yang Xiaoqing là một loạt bài khác của một số trí thức thuộc Phái tả Mới trên báo của quân đội, Ban Tuyên truyền, và tờ “Thời báo hoàn cầu” hay “Nhân dân nhật báo”. Tất cả đều muốn chỉ ra mâu thuẫn giữa lợi ích của nước Trung Quốc và ý tưởng đặt Hiến pháp lên trên Đảng. Thành công của các bài viết này – vốn mang tính tư tưởng cao và rất trừu tượng – có được trước hết vì được công bố vào thời điểm niềm tin chính trị bị lung lay mạnh. Ngoài vụ thanh trừng Bạc Hy Lai, người đứng đầu trào lưu dân túy, còn có thêm những câu hỏi được đặt ra khiến chế độ Bắc Kinh phải suy nghĩ về con đường tốt nhất mà Trung Quốc phải đi, trong bối cảnh người nào cũng ý thức được rằng không muốn đi tới sẽ nguy hiểm trong khi chính cải cách chính trị chứa đựng nguy cơ đối với sự trường tồn của chế độ.
 
Phái tả Mới cũng tận dụng việc Tập Cận Bình có bước chuyển về chính trị vào mùa Xuân năm 2013, ông chấp nhận phong cách làm việc của một chính phủ hay dạy đời và dường như ít nói đến việc ưu tiên thực hiện Hiến pháp hơn. Bối cảnh dẫn đến bước tiến triển đó là Ban tuyên truyền của Lưu Vân Sơn, nhân vật số 5 trong Đảng, phụ trách Ban Bí thư Trung ương Đảng, nắm lại việc kiểm soát về tư tưởng. Tháng 4/2013, theo đề nghị của nhân vật này. Thường vụ Bộ Chính trị thông qua báo cáo về tình hình trong lĩnh vực tư tưởng, cảnh báo về “7 vấn đề nghiêm trọng” liên quan đến những “giá trị phương Tây” trong đó một số được nêu đích danh như “độc lập của ngành tư pháp” và “xã hội dân sự”.
 
Ngày 1/6 tờ báo mang tính chuẩn mực tư tưởng của Đảng – “Tìm kiếm sự thật” – đăng bài giải thích rằng trao lưu dư luận phản đối Hiến pháp nhận được sự hỗ trợ ít nhất của một bộ phận trong bộ máy lãnh đạo vì “nếu tư tưởng chính trị bị phương Tây hóa, Đảng và Nhà nước có thể sẽ đi vào con đường sai lệch”. Tuy nhiên, câu đáp trả về tư tưởng ngay lập tức cũng được đưa ra từ bộ máy lãnh đạo. Bà Cai Xia, giáo sư Trường Đảng trung ương, tức giận trước những ý kiến phê phán Hiến pháp và nói rằng “áp dụng Hiến pháp và mở rộng dân chủ, trái lại, phải là sứ mệnh chủ chốt của Đảng. Tiến bộ chính trị và con người phụ thuộc vào dân chủ và Nhà nước pháp quyền”. Ít lâu sau, khi phát biểu tại một hội nghị ở trường Đại học Bắc Kinh, bà cho rằng “dấu ấn một chính phủ hợp hiến là bảo vệ nhân quyền”. Ý kiến này được nhiều người ủng hộ, trong đó có Zhang Qianfan, một giáo sư luật coi việc phản đối Hiến pháp là mưu đồ của những người có ý đồ bảo vệ lợi lộc được chia chác. Như vậy, tình trạng chia rẽ về chính trị đã được khẳng định, giữa một bên là những người ủng hộ Nhà nước pháp quyền và bên kia là trào lưu dân túy ưa nói về đạo đức chống tham nhũng vốn là kẻ thù của những hành động quá đà của tư bản Nhà nước – xương sống về tư tưởng của Phái tả Mới – và trào lưu bảo vệ “chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc”, bác bỏ nền tảng hợp hiến của các hệ thống chính trị, với mục tiêu chính là bảo vệ “vai trò lãnh đạo của Đảng”, được đa số các thành viên Bộ Chính trị ủng hộ. Một trong những triệu chứng rõ rệt nhất cho thấy Chủ tịch Tập Cận Bình chuyển sang quay lưng lại với Nhà nước pháp quyền là, nhằm mục đích điều chỉnh những sai lệch về đạo đức trong xã hội Trung Quốc, có thể ông có xu hướng hỗ trợ chiến dịch tái tạo giá trị xã hội truyền thống của mình bằng cách phát triển không những đạo Khổng – bị Đảng cộng sản Trung Quốc thao túng từ lâu – mà cả đạo Phật và đạo Lão. Tình trạng thoái hóa trong cán bộ quả thực bùng nổ đến mức, theo một báo cáo được Tòa án tối cao đệ trình lên Quốc hội vào tháng 3/2013, trong thời kỳ 2008 – 2012, gần 150.000 viên chức bị khẳng định tham nhũng và ứng xử không đúng. Các nhà quan sát thực tiễn nhắc lại rằng chỉ có cải cách chính trị – dù khó khăn – mới có thể chấm dứt được những sai lệch về đạo đức đang đè nặng lên xã hội Trung Quốc. Điều chắc chắn là lập trường chính trị của Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ cản trở chính sách cải cách của Thủ tướng Lý Khắc Cường nhằm làm lành mạnh hóa hệ thống tài chính và giảm quyền lực của các ngân hàng và tổ hợp kinh tế Nhà nước lớn. Vốn nắm giữ một phần đáng kể trong chính quyền, các tổ hợp và ngân hàng này quả trở thành nơi trú ngụ của các quyền lực cũ, đồng thời là nguyên nhân gây lãng phí lớn, với ảnh hưởng không thể giảm nếu ngành tư pháp vẫn phải tuân lệnh, Quốc hội vẫn chỉ là nơi ghi nhận ý kiến và Hiến pháp vẫn nằm dưới ảnh hưởng của Đảng. Trào lưu chủ trương cải cách chính trị vẫn hoạt động mạnh, song các điểm tiếp sức của nó trong cấp lãnh đạo cao nhất của Trung Quốc – từ Lý Nguyên Triều bị loại khỏi Thường vụ Bộ Chính trị trước khi được bổ nhiệm làm Phó Chủ tịch nước đến Uông Dương bị loại khỏi ban lãnh đạo tối cao do có lập trường theo khuynh hướng tự do trong thời kỳ 2010 – 2011 – lúc này đều tỏ ra rất kín đáo. Không phải vì số trí thức muốn thiết lập Nhà nước pháp quyền không nói năng gì, kể cả trong bộ máy lãnh đạo, như phản ứng của Trường Đảng trung ương hay trào lưu của các giáo sư luật thuộc các trường đại học lớn cho thấy, mà vì ảnh hưởng của họ thực tế đã suy giảm.
 
Đồng thời, theo chuyên gia Fewsmith, lập trường của phái cải cách và đối thủ của họ ngày càng được củng cố vững chắc hơn, từ đó khó có thể đạt được thỏa hiệp và tiến tới được con đường cải cách trung dung. Tình hình này trước đây đã xảy ra và có thể cho thấy sẽ nổ ra chấn động chính trị trên diện rộng. Dẫu sao, tình hình đó cũng cản trở việc tiến hành cải cách kinh tế và hệ thống tài chính, cuộc đấu tranh chống bổng lộc của các ngân hàng và tổ hợp kinh tế Nhà nước lớn, từ đó kéo dài thêm dự án phát triển gây mất cân bằng xã hội quy mô lớn.
 
 
(còn tiếp)
 
Nguồn: Tin Trung Hoa – Algiêri
 

Ý kiến của bạn